زلزله های دوغ آباد

زلزله های دوغ آباد

 

زلزله های دوغ آباد

 

هر چند پیش بینی دقیق زلزله ممکن نیست ولی با توجه به وجود گسل ها ،بزرگی گسل ها و سوابق زلزله خیزی یک منطقه می توان ریسک و خطر پذیری یک منطقه از دید زلزله را بررسی کرد .طبق اسناد تاریخی موجود (منابع ایرانی و خارجی ) در منطقه بخش مرکزی تربت حیدریه زلزله اتفاق نیفتاده است ،اما این منطقه در محدوده زلزله های مخرب است و در طول قرن ها زلزله های مخرب متعددی در اطراف منطقه مورد مطالعه اتفاق افتاده است .این منطقه در داخل پهنه بندی ریسک خطر زلزله قرار دارد و همین امر موجب می گردد که توجه به استاندارد های ساختمان سازی در بخش مرکزی تربت حیدریه را باید کاملاَ اعمال کنند .

منطقه خراسان رضوی از دیدگاه لرزه زمین ساختی در زونهای کپه داغ و ایران مرکزی قرار می گیرد که در هر دو زون گسل های پرتکاپو و بسیار جنبایی وجود دارد. این گسل ها و حرکات روی داده در امتداد آنها با رویداد زمین لرزه های سهمگین و متأسفانه همراه با خسارات بسیار توأم بوده است.گسل دوغ آباد گسلی است به درازای تقریبی 65 کیلومتر با راستای شرقی- غربی و شیب به سمت جنوب که از محل روستایی به همین نام از جنوب کاشمر عبور می کند(شکل1). زمین لرزه تاریخی 1619 میلادی را می توان به این گسل نسبت داد.

تعدادی از زلزله های تاریخی اتفاق افتاده که بطور مستقیم بر دوغ آباد تاثیر داشته است که در ذیل به شرح بعضی از این زلزله ها می پردازیم .

تهیه و تدوین :آرزو علومی بایگی/ مدرس دانشگاه /دانش آموخته مقطع کارشناس ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران

زلزله 21 اکتبر 1336 میلادی که به بزرگی /6/7 در مقیاس ریشتر بود در محدوده شهرستان خواف اتفاق افتاد .این زمین لرزه در اوایل صبح روز 21 اکتبر 1336 مطابق با دوشنبۀ 14 ربیع الاول 737 روی داد که جان 20 الی 30 هزار نفر از اهالی زوزن و میان جرد و روستاهای اطراف آنها را گرفت .پس از این زمین لرزه بیماری و با شیوع پیدا کرد و باعث گردید 11 هزار نفر دیگر بر اثر این بیماری در مناطق زاوه و دوغ آباد تلف شوند . اثراتی که زمین لرزه احتمالاً بر منابع تامین آب منطقه داشته است و دیرش طولانی زمین لرزه همگی نشان دهنده زمین لرزه ای با بزرگای زیاد است. همه نشانه ها حاکی از آنست که این بزرگترین زمین لرزه ای بوده که در قهستان روی داده است. جرد، زوزن، و همه روستاهای بین آنها ویران شد،

زلزله ماه 1619 میلادی دوغ آباد

زمین لرزه ویرانگری با بزرگای 6/5=Ms و شدت رومرکزی برابر Io=VIII+ در محدودۀ دشت زاوه و محولات و شهر تربت حیدریه و روستاهای اطراف حدوداً 800 نفر از بین برد و دوغ آباد را بکلی به ویرانه ای بدل ساخت.این زلزله که مطابق با سال 1028 قمری اتفاق افتاد علی رغم اینکه مردم در خارج از خانه های خود و بیشتر در مزارع و کشتزارها مشغول به کار بودند تلفات زیادی را داشته است . به طوری که اسکندر بیک منشی ،این رویداد از همۀ زمین لرزه های قبلی که در منطقه رخ داده بزرگتر معرفی نموده است. به طوری که اسکندر بیک منشی در تاریخ عالم آرای عباسی (ج 3،ص947 ) درباره این رویداد می نویسد “…سانحه ديگر از علامات آسمانى و تأثير ذوذنابه آنكه در اين سال در بعضى محال ولايت زاوه و محولات‏ خراسان زلزله وقوع يافت اما در دوغاباد نام محلى كه از قرى معموره معتبره آن ولايت است چنان زلزله عظيمى شد كه در هيچ زمان وقوع نيافته بود از صحيح القولى مسموع شد كه خانه‏ها بنوعى بر زير يكديگر فر آمده بود كه كل آن قصبه معموره يك تل خاك مينمود كه گويا هيچ آثار عمارات و علامت جدار پيدا نيست اكثر مردمان آن بموضع جهت حصاد غلات بصحرا رفته بوده‏اند معهذا تا هفتصد بلكه هشتصد از سكنه آنجا در زير خاك مانده بر بستر هلاك غنودند در خانه شخصى عروسى بوده قريب بهفتاد نفر از عورات مجلس عروسى در زير خاك مانده از حكمت بالغه الهى آن سور و سرور بچندين تعزيه و سوگوارى تبديل يافت از بدايع اتفاقات و غرابت حالات در وقت زلزله در حجله كه عروس بوده از روى اضطرار خود را بميان در و پنجره افكنده و چوبها مانع گشته سالم مانده بود و سر كريمه‏ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‏ بمنصه ظهور آمد.”

زلزله کاج درخت : به دنبال یک پیشلرزة محلی اما آسیب رسان در عباس آباد، زمین لرزه ای در در 25 ماه مه 1923 مطابق با 5 خرداد 1302 پنج روستا را در ناحیة پرجمعیت کاج درخت کاملاً ویران کرد و به بیست روستای دیگر در این ناحیه به سختی آسیب رساند.این زلزله در سپیده دم هنگامی که همه در خواب بودند اتفاق افتاد .اگر چه قدرت زلزله 8/5 ریشتر بوده است ولی قدرت تخریبی آن بالا بوده است .تعداد 818 نفر در کاج درخت و تربت حیدریه و دیگر روستاهای اطراف جان خود را از دست دادند .این زمین لرزه پاره ای تغییرات موقتی در جریان آب زیرزمینی در مجراهای تأمین کننده آب روستاها، که شماری از آنها پس از زمین لرزه متروک رها شدند، پدید آورد. زمین لرزه در رباط سفید و تربت جام حس شد و در مشهد دریافت پذیر بود. به مدت بیش از سه ماه پسلرزه ها ادامه داشت و به نیرومندی در تربت حیدریه حس می شد، آسیب های افزونتری می رساند اما تلفاتی به بار نیاورد. رشته پسلرزه ها با لرزه ای در عباس آباد، که در آن چند خانه فروریخت و یک تن کشته شد، به پایان رسید.

 

در فاصله سالهای 1619 تا 1900 زلزله های متعددی در مناطق دیگر استان اتفاق افتاد که بعضاَ تاثیر مهمی در محدودۀ تربت حیدریه نداشته است و یا در تاریخ ثبت نشده ،اما در سال 1903 دو زلزله اتفاق افتاده که اولی دارای کانون سطحی در محدودۀ روستای درخش و آسیابان درخش بیرجند بوده و آثار تخریبی آن تا روستای دوغ آباد کنونی مشاهده شده است .

دومین زلزله که در روز 25 سپتامبر 1903 مطابق با سوم رجب سال 1321 در ترشیز (کاشمر) اتفاق افتاد ضرر و زیان زیادی به منطقه وارد آورد .تعداد 680 نفر جان خود را در جنوب شهر کاشمر و روستاهای اطراف از دست داده و خانه های قالیبافی بیشماری ویران شدند .در این زلزله بسیاری از ساختمانها و بناهای قدیمی مثل منار فیروز آباد و منار کشمر که بک برج قدیمی است تخریب شدند .

شکل(1): زمین لرزه 25 مه 1923 میلادی، کاج درخت.

 

محققان با توجه به بررسیهای زمین لزرهای مذکور به این نتیجه رسیده اند که جنوب خراسان بخشی از فلات ایران و بالمال رشته کوههای اسیا و هیمالیاست و چون ارتفاعات مذکور جوان ترین و آخرین کوه زایی کره زمین است لذا هنوز دارای تنش و حرکات زمین ساختی می باشد.گفتنی است که زلزله های ایران معمولا سطحی و یا با عمق نرمال (حدود 32 کیلومتر )هستند به ندرت زمین لرزه ایی با عمق بیش از 50 کیلومتر حادث شده است. چون عمق این زلزله ها کم است ،غالباً باعث خسارات فراوان می گردند.

چاره چیست؟ کارشناسان انجام مطالعات محیطی همه جانبه ؛اقدامات پیش بینی کنند ؛ اقدامات پیش گیری کننده؛ اقدامات حفاظتی و رعایت استانداردهای معماری را از موارد کاهش بلایای زلزله می دانند.

 

2 نظر

  1. مطلب مفیدی بود .
    استفاده کردیم به اتفاق خانواده

  2. این خانم علومی مطالبش همه جا خواندنیه ،تو سایتای تربت و شادمهر هم مطلباشو خوندم .آقای افتتاحی دعوتش کنید برای دوغ آباد کاراهای فرهنگی یه بیشتری انجام بده
    قدر این آدما رو بیشتر بدونید سواد دانشگاهی هم دارند .

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*